"Từ nguyên" và "Địa danh"

Ngày đăng: 11/09/2020

Từ Nguyên học (Etymology) là một bộ môn thuộc ngành Ngôn ngữ học chuyên nghiên cứu về nguồn gốc của các từ, ngữ. Nghiên cứu từ nguyên là một công việc khó khăn và tốn nhiều thời gian.

Tuy nhiên, Từ nguyên lại là một bộ môn hỗ trợ rất hiệu quả trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu về Ngôn ngữ, đơn cử là ở phân môn Địa danh học (Toponymy). Như đã biết, “địa danh là tên chỉ các đối tượng địa lý tự nhiên và nhân văn có vị trí xác định trên bề mặt trái đất” [1, tr. 16]. Đã là tên gọi, là liên quan đến vấn đề về từ vựng, ngữ nghĩa. Vì vậy, tìm hiểu về nguồn gốc tên gọi các địa danh là một công việc rất thú vị nhưng cũng không hề dễ dàng. 

"Từ nguyên" và "Địa danh"

Qua những công trình của các nhà nghiên cứu về từ nguyên như học giả An Chi, PGS.TS Lê Trung Hoa, có thể thấy rằng hầu hết nguồn gốc của các từ ngữ, tên gọi, địa danh ngày nay trong tiếng Việt đều phần lớn có nguồn gốc từ tiếng Hán, tiếng Pháp, Thái, tiếng Khơ me, tiếng Mã- Lai…vv…. Cũng không quá khó để giải thích khi nước ta từng trải qua gần nghìn năm Bắc thuộc (Từ sau Công nguyên đến năm 938), gần trăm năm trong sự có mặt của người Pháp (1858 – 1954). Bên cạnh đó, Việt Nam còn là mái nhà chung của 54 dân tộc anh em mà trong đó có những dân tộc đã định cư ở nước ta từ rất lâu như dân tộc Thái, Chăm, Khơ me…vv… Chính vì vậy, đa phần các tên gọi, từ, ngữ cũng có nguồn gốc từ ngôn ngữ của các dân tộc này. Những từ ghép “miễn phí”, “khả dĩ” là từ tiếng Hán mà ra, “pê đan”, “xích”, “tạp dề” lại bắt nguồn từ tiếng Pháp. Tiệm cận hơn trong khuôn khổ địa danh, hình vị “Mường” trong tên gọi của các địa danh khu vực Tây Bắc có nguồn gốc từ chữ “Mươn” trong tiếng dân tộc Thái, có nghĩa là vùng đất, khu vực, lãnh thổ (Region, Area, Country), hay hình vị “Hàm” trong các địa danh ở tỉnh Bình Thuận cũng có nguồn gốc từ chữ “Hamu” trong tiếng Chăm, có nghĩa là “đồng, ruộng lúa”. Tương tự, ta nhận ra rằng vùng Tây Nguyên có khá nhiều địa danh mang hình vị đầu là “Ea”. Đây là từ mang nghĩa “Nước” trong tiếng J’rai và còn rất nhiều những hiện tượng khác liên quan đến vấn đề “Từ nguyên” [2]

"Từ nguyên" và "Địa danh"

Tựu trung, phần lớn các tên gọi, từ ngữ không thuần Việt hay những từ ngữ có nghĩa không rõ ràng khi vừa tiếp nhận, hầu hết đều có gốc tích từ các ngôn ngữ khác, hay còn gọi là ngoại ngữ. Chính vì lẽ đó, việc thụ đắc tốt các ngoại ngữ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu, nghiên cứu về địa danh nói riêng, và việc học tập, tra cứu nói chung của sinh viên khoa Kinh tế - Du lịch.                                         

ThS.Tăng Minh Châu - K.Du lịch

Bản quyền © 2017
BAN QUẢN LÝ ĐỀ ÁN THÀNH LẬP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DU LỊCH SÀI GÒN

Hỗ trợ trực tuyến