Tiếp biến văn hóa qua Việt Nam phong tục

Ngày đăng: 12/02/2020

Việt Nam là một quốc gia có nền văn hóa phong phú và đa dạng. Với lịch sử phát triển lâu đời của mình, nền văn hóa Việt Nam đã và đang góp phần đưa hình ảnh đất nước ra với thế giới bên ngoài. Bên cạnh sự phát triển về kinh tế, xã hội thì văn hóa chính là cầu nối hữu hiệu để thế giới có thể hiểu biết, yêu mến và công nhận Việt Nam. Trải qua biết bao thăng trầm cũng như biến chuyển của lịch sử, nền văn hóa Việt Nam đã có những sự thay đổi, tiếp thu, thậm chí là loại bỏ một số hủ tục lạc hậu để phù hợp với xu thế phát triển chung của dòng chảy văn minh nhân loại.

Đã có nhiều cuộc tiếp xúc và giao lưu văn hóa có tác động mạnh mẽ đến nền văn hóa Việt Nam ngày nay. Gần chúng ta nhất có lẽ phải kể đến thời kì văn hóa phương Tây nói chung và văn hóa Pháp nói riêng bắt đầu du nhập vào nước ta. Sự du nhập mạnh mẽ và nhanh chóng của một nền văn hóa hoàn toàn xa lạ với văn hóa phong kiến phương Đông đã kéo dài hàng nghìn năm tất yếu dẫn đến những hành động có tính tự vệ và phản kháng của một bộ phận sĩ phu yêu nước. Để góp phần gìn giữ và bảo tồn các giá trị văn hóa, phong tục tập quán thuần Việt lâu đời của ông cha; đồng thời định vị nền văn hóa Việt Nam trong quan hệ với các nền văn hóa khác (cụ thể hơn là Trung Quốc và Pháp) đã có nhiều tác giả lúc bấy giờ ra sức khảo cứu, tập hợp, biên soạn những công trình mang ý nghĩa tổng kết về văn hóa Việt Nam. Trong đó nổi bật lên là tác phẩm “Việt Nam phong tục” của cụ Phan Kế Bính.

Tiếp biến văn hóa qua Việt Nam phong tục

      “Việt Nam phong tục” là một công trình nghiên cứu đồ sộ bằng chữ quốc ngữ đã đóng góp đáng kể vào quá trình tự chủ về tri thức, dẫn đến tự chủ về văn hóa, chính trị của nước ta trong các giai đoạn sau. “Việt Nam phong tục” là một tác phẩm nghiên cứu kỹ lưỡng, là một bức tranh toàn diện về phong tục, tập quán của người Việt, từ phong tục trong gia đình, làng xã đến phong tục của quốc gia xã hội. Văn phong mà Phan Kế Bính lựa chọn vẫn chịu ảnh hưởng của lối văn biền ngẫu, đăng đối của văn học phong kiến nhưng mỗi chương đều được trình bày khúc chiết, ngắn gọn, rõ ràng với quan điểm khá tân tiến so với suy nghĩ của những người cùng thời. Như thế, tác phẩm không chỉ ghi lại một cách có hệ thống những phong tục Việt Nam mà còn đặt vào đó một cái nhìn, một quan điểm sắc sảo về nền văn hóa dân tộc.

Phan Kế Bính là nhà văn hóa nổi tiếng những năm đầu thế kỷ XX. Ông sáng tác nhiều và để lại cho hậu thế một di sản với nhiều tác phẩm có ý nghĩa, bao gồm nhiều lĩnh vực: dân tộc học, văn hóa học, lý luận văn học, sử học, giáo dục, danh nhân, báo chí, dịch thuật. Nhắc đến “Việt Nam phong tục” của Phan Kế Bính, chúng ta sẽ nghĩ ngay đến Đông Dương tạp chí, nơi Phan Kế Bính là một trong những cây bút chính và cũng là nơi lần đầu tiên ông công bố một trong những tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp khảo cứu văn hóa dân tộc của mình. “Việt Nam phong tục” được đăng trên Đông Dương tạp chí, từ số 24-49 trong phần Bổ quốc sử (Contribution à l’Histoire  d’Annam; dịch là Đóng góp vào lịch sử nước An Nam) năm 1915.

Đọc Việt Nam phong tục, có thể thấy một bức tranh tổng thể về các phong tục xưa của nước Việt Nam, từ những chuyện gần gũi thiết thân như ăn mặc, kiêng khem... đến những chuyện tôn giáo, chính trị... Những nếp xưa, thói cũ theo từng trang sách mà hiển hiện mang đến cho người đọc những xúc cảm thật trong lành và dung dị. Những hội hè, lễ Tết, giỗ chạp, ma chay, cưới xin... cũng theo đó mà được tái hiện, phục dựng, như đang bày ra trước mắt người đọc, dẫu khoảng cách về thời gian đã gần một thế kỉ. Được sự nâng đỡ của nền tri thức và phương pháp làm việc theo lối phương Tây, Phan Kế Bính đã có cái nhìn so sánh văn hóa Việt Nam với văn hóa các nước khác như văn hóa Âu Châu, Nhật Bản...

Với tất cả những gì mà Việt Nam phong tục đã tạo ra được trong địa hạt của mình, chúng ta có thể khẳng định một cách không ngần ngại rằng đây là một tác phẩm có giá trị to lớn đối với việc xây dựng một cái nhìn chân xác về xã hội Việt Nam trong quá khứ. Trải qua hơn một trăm năm, quyển sách vẫn đã và đang cho thấy sức thuyết phục, hấp dẫn đối với bạn đọc ở mọi thế hệ vì những lí lẽ, dẫn chứng, so sánh dày công của Phan Kế Bính.

Sự tiếp xúc, giao lưu văn hóa, văn hóa Việt Nam nhìn từ quan hệ văn hóa thông qua tác phẩm Việt Nam phong tục nói chung và Thiên thứ nhất nói riêng đã được để hiện hết sức rõ nét. Văn hóa Việt Nam ghi dấu ấn trong từng phọng tục, con chữ của người xưa. Bên cạnh sự tiếp thu có chọn lọc, tôn vinh những giá trị trường tồn cùng năm tháng, tác giả cũng thẳng thắn phê bình những hủ tục lạc hậu rườm rà khiến xã hội trì trệ.

Đọc sách để thấy một hồn người, thấy một cụ Phan Kế Bình đằng sau những dòng viết về phong tục đất nước là một tâm hồn yêu quê hương con người tha thiết. Đọc để thấy con người mình đã trải qua hàng nghìn năm lịch sử như thế nào. Để thấy rằng có những giá trị vẫn vẹn nguyên như thế. Chúng tồn tại trong lòng ta, trong từng nếp sống của ta. Hơn một thế kỷ qua, “Việt Nam phong tục” vẫn chứng tỏ được vị thế của mình trong các nghiên cứu về văn hóa của người Việt. Đọc tác phẩm, giúp hậu thế chúng ta có những chiêm nghiệm về lịch sử, văn hóa dân tộc. Từ đó giữ lại những điều hay, bỏ đi những cái đã lạc hậu, làm văn hóa Việt thêm bản sắc, văn minh.

Phòng TS-TT-CTSV

Bản quyền © 2017
BAN QUẢN LÝ ĐỀ ÁN THÀNH LẬP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DU LỊCH SÀI GÒN

Hỗ trợ trực tuyến